Góra Chełmska

Sąsiadująca z Koszalinem Góra Chełmska, oddzielająca od siebie równiny: Słupską i Białogardzką, stanowi kompleks polodowcowych wałów i wzgórz, złożony z kilku kulminacji. Najwyższe spośród wzniesień, zwane Krzyżanką, osiąga wysokość ponad 136,2 m i jest oddalone od morskiego wybrzeża o 10 km. Sąsiednie szczyty to: Krzywogóra (133 m) i Leśnica (118,5 m).

Przypuszcza się, że już starożytne ludy pogańskie traktowały te okolice jako miejsce kultu. Potwierdzone informacje o religijnych wędrówkach, których celem była Góra Chełmska, pochodzą z początku XIII wieku. To właśnie w tym czasie z inicjatywy zakonu norbertanów powstała tu pierwsza chrześcijańska kaplica, która była ważnym ośrodkiem pielgrzymkowym przez trzy następne stulecia. Miejsce zyskiwało popularność wśród pątników, zatem w XV wieku podjęto decyzję o budowie większej świątyni. Wkrótce jednak nadeszła reformacja i oba obiekty zostały zniszczone. Mimo to Góra Chełmska nadal przyciągała wiernych, przy okazji nabierając znaczenia turystyczno-rekreacyjnego. W latach trzydziestych XIX w. na szczycie góry, znanej już wtedy jako Gollenberg (stąd na krótko, w czasach powojennych, pojawiła się nazwa Gołogóra) zbudowano duży krzyż na ceglanym cokole, a w 1888 r. powstała ceglana wieża widokowa. Ponadto znajdowała się tu kameralna restauracja i niewielki amfiteatr, a do podnóża góry podobno doprowadzono nawet linię tramwajową. Po II wojnie światowej władze Kościoła podjęły starania w celu odzyskania Góry Chełmskiej jako miejsca dawnych pielgrzymek, jednak udało się to dopiero na przełomie lat 80. i 90. Wkrótce po tym podjęto decyzję o budowie nowej kapliczki na szczycie Krzyżanki, a teren przekazano pod opiekę wspólnocie Sióstr Szensztackich.

Sanktuarium Przymierza

Historia koszalińskiego Sanktuarium Matki Bożej Trzykroć Przedziwnej (zwanego też Sanktuarium Przymierza) nie jest zbyt długa. Współczesna kapliczka powstała na szczycie Góry Chełmskiej w 1990 r. Budowę zakończono na krótko przed przybyciem do Koszalina papieża Jana Pawła II, który w czerwcu 1991 r. odbywał swoją IV Podróż Apostolską do Polski. Dziś nadal jest to miejsce, do którego wierni licznie przybywają aby skupić się na modlitwie pośród leśnej głuszy. Odbywają się tu również spotkania o bardziej masowym charakterze – zarówno pielgrzymki diecezjalne, jak i coniedzielne msze święte (plenerowe nabożeństwa na szczycie góry dla wielu osób są ciekawą alternatywą dla tradycyjnej Eucharystii sprawowanej wewnątrz świątyń).

Specyficznego klimatu temu miejscu dodają wszechobecne ślady religijnej historii wzgórza – wystarczy tu choćby wymienić ruiny średniowiecznej kaplicy, pamiątkowe obeliski, kamienny różaniec czy pozostałości XV-wiecznego kościoła. Jakby tego było mało, cały modlitewny plac skrywa szczątki pielgrzymów, których pochówki odbywały się setki lat temu w tym szczególnym dla nich miejscu.

Nie tylko dla pielgrzymów

Współcześni pątnicy po modlitwie mogą również skorzystać z turystycznych walorów Krzyżanki. Wychodząc naprzeciw potrzebom strudzonych wędrowców, w sąsiedztwie Domu Sióstr otwarto Gościniec, będący połączeniem polany piknikowej i małej gastronomii (można tu m.in. posmakować słynnych, papieskich kremówek). Obok Gościńca znajduje się węzeł znakowanych szlaków turystycznych, wytyczonych z myślą o tych, którzy chcieliby poświęcić nieco więcej czasu na poznanie historycznych i przyrodniczych atrakcji, rozsianych po całym masywie Góry Chełmskiej.

Obowiązkowym punktem, wieńczącym wyprawę do Sanktuarium Przymierza, jest wejście na zabytkową wieżę, znajdującą się tuż przy budowanym od kilku lat Centrum Pielgrzymkowym. Wspinaczkę po 56 metalowych stopniach krętych schodów – oraz kolejnych 87 drewnianych – wieńczy akrobatyczne wejście ciasnym włazem na taras widokowy, gdzie z wysokości 31,5 m można podziwiać panoramę Koszalina wraz z okolicami miasta. Bez problemu udaje się dostrzec Jamno (wraz z Bałtykiem, oddzielonym od jeziora 10-kilometrową mierzeją), Sianów
i Darłowo. Przy lepszej widoczności widać też Karlino i Białogard, a niektórzy twierdzą, że niekiedy można również dostrzec zarys duńskiej wyspy Bornholm, oddalonej stąd o ponad 115 km! Aby dostrzec więcej szczegółów, można skorzystać z lunety zainstalowanej na tarasie. Wieża widokowa jest dostępna do zwiedzania codziennie od maja do września, a także w pogodne weekendy kwietnia i października.

Nowe oblicze Góry Chełmskiej

Góra Chełmska to nie tylko ulubione miejsce spędzania wolnego czasu przez mieszkańców Koszalina, ale też – obok odnowionego śródmieścia i okolic jeziora Jamno – najważniejsza turystyczna wizytówka miasta. W ostatnich latach u jej podnóża powstały obiekty, które znakomicie wpisują się w trendy związane z aktywnym wypoczynkiem. Obecnie funkcjonuje tu nowoczesny Park Wodny, oferujący masę atrakcji dla całych rodzin. Tuż obok aquaparku znajduje się duża polana piknikowa z placem zabaw, miejscami na grill i ognisko oraz stacjami fitness. Całości dopełnia park linowy, oferujący trasy o różnym stopniu trudności, zarówno dla najmłodszych jak i dorosłych amatorów adrenaliny. Od ul. Rolnej w kierunku Góry Chełmskiej b4iegnie szeroki, oświetlony deptak, a równolegle z nim – asfaltowa ścieżka rowerowa. Ułatwiono też dojście od strony bardzo ruchliwej ul. Gdańskiej, nad którą została zbudowana kładka dla pieszych, prowadząca prosto na leśne szlaki.

Las w okolicach koszalińskiego Sanktuarium również ulega zmianom na lepsze. Przybywa tras turystycznych i rekreacyjnych, które w połączeniu z istniejącymi już szlakami tworzą wielokilometrową sieć utwardzonych dróg. Korzystają z nich zarówno piechurzy, rowerzyści, jak i biegacze czy miłośnicy nordic walking. Trasy różnią się długością, tak aby sprostać oczekiwaniom użytkowników o różnych możliwościach fizycznych. Nie brakuje miejsc odpoczynku, które powstały na nowo utworzonych polanach rekreacyjnych, przy których można dodatkowo skorzystać z placów zabaw i siłowni plenerowych. Góra Chełmska to duży kompleks leśny, dlatego też aby ułatwić poruszanie się pośród wiekowego, buczynowego drzewostanu, przy każdej polanie znalazła się tablica informacyjna ze szczegółową mapą szlaków oraz z zaznaczoną lokalizacją turysty. Na tym nie koniec inwestycji – w dalszej perspektywie planuje się modernizację dróg dojazdowych, powstanie kolejnych szlaków i kolejne etapy rozbudowy infrastruktury turystyczno-sportowej.

Fragment mapy turystycznej Góry Chełmskiej wydanej przez EKO-MAP w 2024 r.